ΒΙΓΛΕΣ ΚΟΥΜΟΙ ΜΙΤΑΤΑ ΜΙΤΑΤΟΚΑΘΙΣΜΑΤΑ ΣΤ΄ ΑΟΡΙ ΤΩΝ ΚΟΥΡΟΥΤΩΝ

Φ20 Εικονα Φ20 Φωτογραφία του 1909 δημοσιευμένη σε Αγγλική έκδοση του 1913 απο Άγγλους περιηγητές τραβηγμένη όπως δηλώνεται στα Σόπατα.Η φωτογραφία έχει επισημανθεί και δημοσιευθει πρόσφατα απο την Ελένη Καπελώνη – Σημαντήρα.  Τα πρόσωπα είναι τα αδελφια Κατσουγκρογιάννης και Κατσουγκραντώνης. Ο θέση δεν έχει ταυτοποιηθει.

Οι όροι βίγλες, κούμοι, μιτάτα, μιτατοκαθίσματα, αφορούν σε κατασκευές εξυπηρέτησης των κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων. Αδρές και ανεπιτήδευτες ξηρολιθοδομές -ξεροπέτρι- από το υλικό του άμεσου περιβάλλοντος, ταυτισμένες με το περιβάλλον, εκφράζουν την αντίληψη της ολιγάρκειας, της αίσθησης του απέριττου και του ελάχιστου αναγκαίου.

Έχουν προκύψει από αυτενέργεια των ιδιοκτητών τους, προϊόντα ακάματου μόχθου και επίμονου αγώνα επιβίωσης στις σκληρές συνθήκες του τόπου και της εποχής.

Στην ορεινή περιοχή των Κουρουτών καταγράφονται δεκαεπτά εγκαταστάσεις μιτάτων, και εννέα καλύβια – βίγλες. Ο σημαντικός αριθμός και η πυκνότητά τους σχετίζεται με το πλήθος των ανεξάρτητων κτηνοτρόφων αλλά και με την ανάγκη της άμεσης τυροκόμησης κοντά στην περιοχή των βοσκοτόπων. Αυτό άλλαξε ριζικά κατά τη δεκαετία του 1970 όταν δημιουργήθηκαν συνθήκες ευχερούς μεταφοράς από τις ορεινές περιοχές σε οργανωμένα τυροκομία. Επί πλέον η εκτεταμένη μετανάστευση εσωτερική και εξωτερική, αποδυνάμωσε το ανθρώπινο δυναμικό και μείωσε σημαντικά τον αριθμό των κτηνοτρόφων. Συνέπεια η εγκατάλειψη και ερήμωση αυτών των εγκαταστάσεων.

Όλες αυτές οι κατασκευές και ως ερείπια, αποτελούν τεκμήρια και αυθεντικούς μάρτυρες ενός τρόπου ζωής με αναφορά στο απώτατο παρελθόν, με κυριότερο χαρακτηριστικό την αμεσότητα της σχέσης με τη φύση.

Βίγλες Ελάχιστα κτίσματα -τα καλύβια- σε εποπτικές θέσεις. Από εκεί ο βοσκός μπορεί να παρακολουθεί το ποίμνιο του να μην εκτραπεί σε βοσκοτόπια άλλου κτηνοτρόφου -σε άλλη δοχαρέ- η σε καλλιέργειες, και να το προστατεύει από πιθανή ζωοκλοπή.

Κούμοι Μικρά βοηθητικά κτίσματα, για την απομόνωση -κούμιασμα- ζώων ειδικού προορισμού.

Μιτάτο Το συγκρότημα περιλαμβάνει:

-Το κυρίως κτίσμα συνήθως με δύο χώρους. Ο ένας περιλαμβάνει τις απαραίτητες υποδομές για τη παρασκευή του τυριού και την ενδιαίτηση του προσωπικού. Ο άλλος, το τυροκέλι, προορίζεται για την φύλαξη του τυριού. Η προσπέλαση του γίνεται από μικρό άνοιγμα έρποντας. Όταν δεν υπάρχει τυροκέλι το τυρί φυλάσσεται σε φυσική κοιλότητα την τρύπα.

-Την μάντρα όπου συγκεντρώνονται τα ζώα προς άρμεγμα. Το άρμεγμα γίνεται στο κατώφλι της -ονομάζεται κόκκαλος- όπου υπάρχει ειδική υποδοχή του δοχείου για το γάλα.

Μιτατοκάθισμα Ο τόπος του εγκατεστημένου μιτάτου «Στο μιτατοκάθισμα του Τζερζελέ γίνεται ζεύκι με πεντέξι νομάτους, τα μεγαλύτερα ράκαδα τση καστέρας.» Γιάννη Πλατύρραχου «Τσάρπαλος».

Ως δομή οι κατασκευές αυτές μπορούν να καταταχθούν σε τρείς κατηγορίες.

-Τα γυριστά. Θολοειδείς λίθινες κατασκευές κυκλικής κάτοψης, δομημένες με το αρχαϊκό εκφορικό σύστημα. Οι κύριοι χώροι είναι με οπαίο στην κορυφή. Υπάρχουν τρία τέτοια Μιτάτα στην περιοχή όλα στο πάνω αόρι στο όριο της ζώνης του δάσους, κτισμένα κατά τον μεσοπόλεμο:

-Στο Φούλακα των αδερφών Κωστή και Μηνά Πλατύρραχου του Λαδοκοκόλη

-Στα Σόπατα των αδερφών Καπελώνη του Μανέλη

-Στη θέση Κοπράνες του Μανελοστεφανή – Στεφανής Στεφανάκης του Μανέλη

Ένα σπουδαίο δείγμα τέτοιας κατασκευής εντοπίζεται και στ΄αόρι της Βισταγής.

-Με δώμα. Ορθογωνικής κάτοψης. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα ένδεκα από τα δεκαεπτά καταγραμμένα μιτάτα. Κάποια από αυτά ανήκουν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας. Η δυσχερής εξασφάλιση στεγανότητας του δώματος συνέβαλε στη σύντομη κατάρρευση μετά την εγκατάλειψη τους.

-Τα Βραχοκτίσματα. Στοιχειώδεις εγκαταστάσεις με συμπληρωματικές κατασκευές σε προεξοχές βράχων. Όπως αυτά στις τοποθεσίες Κερατόσπηλια, Μηλιαράς, και Κουρτέσης.

Στην σημερινή τους κατάσταση τα γυριστά, μιτάτα και καλύβια, διατηρούν σχετικά καλά την ακεραιότητα τους αν και απαιτούν σημαντικές επεμβάσεις συντήρησης. Από τα υπόλοιπα κάποια εντοπίζονται ως ίχνη, άλλα υφίστανται ως ερείπια που επιδέχονται πλήρους ή μερικής αναστήλωσης, ένα έχει κατεδαφιστεί – σώζεται το υπόγειο τυροκέλι, ένα έχει υποστεί παράλλαξη και σημαντική αλλοίωση και ένα έχει αναστηλωθεί τη δεκαετία του 1980 ενταγμένο στο πρόγραμμα Leader -μελέτη Αντώνης Νουκάκης, εκτέλεση Στεφανής Στεφανάκης.

Σημ. 1

Τα αντικείμενα αυτά απετέλεσαν το περιεχόμενο του ημερολογίου 2015 έκδοση του Συλλόγου Κουρουθιανών Αθήνας.

Σημ. 2

Σε αυτή τη δημοσίευση παρουσιάζονται 11 από 17 μιτάτα που έχουν καταγραφεί στο ημερολόγιο τα πλέον σωζόμενα η που υπάρχουν φωτογραφικά στοιχεία της προηγούμενης κατάστασης τους και επιδέχονται συντήρησης ή και αποκατάστασης.

Σημ. 3

Στην ηλεκτρονική έκδοση της Αμαριώτικης Φωνής την 24-5=2017 δημοσιεύεται επιστολή του πολύ αγαπητού Νίκου Αναστ. Κατσούγκρη στην οποία εγκαλεί την «επιτροπή» σύνταξης του Ημερολογίου επειδή στο ημερολόγιο του 2015 δεν αναφέρεται ότι το μιτάτο στην Ψήστρα ανήκει στην οικογένεια του παππού του Ιωάννη Κατσούγκρη του Ζαχαρία (Κατσουγκρογιάννης)

. Για την επιστολή αυτή σημειώνονται τα εξής

1. Για την έκδοση των ημερολογίων του Συλλόγου Κουρουθιανών Αθήνας από το 2014 και μετά, αποκλειστικός υπεύθυνος ως εμπνευστής επιμελητής και πρόεδρος του φορέα (Σ. Κ. Α.) της έκδοσης – με την έγκριση του Δ.Σ και την συνδρομή πολλών που αναφέρονται στο κείμενο που συνοδεύει τα το Ημερολόγια. – είμαι εγώ ο Αντώνης Νουκάκης και ως εκ τούτου, αποδέκτης της όποιας ένστασης.

2. Σε κάποια μιτάτα σημαντικά κυρίως τα «γυριστά» όπου υπάρχουν και κτητορικές επιγραφές αναφέρονται ονόματα, επίσης σε κάποια άλλα που αποδίδονται ως τοπωνύμια (Τσιμή κατάλυμα ,Μανιαδή μιτάτο κ.λ.π.), Στα περισσότερα όμως ( Ταυκάκι, Παρδί Πευκί, Χειροχάρου, Σταυρουλάκι, Ψήστρα, Μηλιαρά, Κερατόσπιλια, Κουρτέση) δεν ήταν ούτε εφικτό ούτε σκόπιμη η αναφορά σε ιδιοκτήτες μια και θα απαιτούσε έρευνα που υπερέβαινε τις δυνατότητες και τις προθέσεις της έκδοσης του ημερολογίου που δεν είναι άλλωστε αρμόδιο να απονέμει πιστοποιητικά ιδιοκτησίας. Τα στοιχεία που αναφέρει ο Νίκος είναι πολύ Χρήσιμα για μια ενδελεχή έρευνα που θα αφορά σε όλα τα μιτάτα ως ιστορική καταγραφή.

3. Όπως αναφέρεται στο κείμενο που περιέχεται στο ημερολόγιο και αναδημοσιεύεται εδώ σκοπός του είναι:

-Η καταγραφή, η ανάδειξη και η προβολή της ουσιαστικής αξίας αυτών των αντικειμένων

-Η ευαισθητοποίηση, ατόμων, συλλογικών και θεσμικών φορέων, για την προστασία και διατήρηση αυτών και όχι μόνο αυτών των αντικειμένων. ως αυθεντικών μαρτύρων ενός άλλου τρόπου ζωής του παρελθόντος, που όμως δεν στερείται σημασίας για το παρόν.

-Η προστασία από την φθορά του χρόνου που έχει συμβάλει στην εξαφάνιση πολλών από αυτά αλλά και σε αλόγιστες ανθρώπινες ενέργειες όπως η βίαιη καταστροφή της Ψήστρας ή η παράλλαξη του μιτάτου Στελοδημήτρη.

Προσωπικά δεν απευθύνω μομφή σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Ως υπεύθυνη θεωρώ την νοοτροπία και την αντίληψη πως ότι δεν είναι πλέον χρήσιμο το καταστρέφουμε ή το αφήνουμε στην φθορά του χρόνου. Η ευθύνη είναι συλλογική και δεν έχει σημασία αν είναι του παππού μας του φίλου ‘η του εχθρού μας, Ορισμένα πράγματα έχουν την δική τους αντικειμενική αξία και αυτή πρέπει να τους αποδίδεται.

Ο σύλλογος ζητάει την έμπρακτη συμβολή των Κουρουθιανών και των φίλων τους στην προσπάθεια αυτή του Συλλόγου που αφορά στην κοινή ωφέλεια μακριά από προσωπικές οικογενειακές ή όποιες άλλες ιδιοτέλειες. Φυσικά η όποια εποικοδομητική κριτική είναι απόλυτα αποδεκτή ως τέτοια συμβολή.

Αντώνης Νουκάκης Αρχιτέκτων Πρόεδρος Συλλόγου Κουρουθιανών Αθήνας

 

1 Φωτ. 1-8 το μιτάτο στο Φούλακα Η ανοικοδόμηση του άρχισε το 1935 και τελείωσε το1952

2

3

4

5

6 Φωτ. 6,7,8, το αντικλεπτικό πορτάκι στο τυροκέλι και κλειδί ασφαλείας επιννίηση και κατασκευή του Νουκογιώργη.

8

9 Φωτ 9,10 Το μιτάτο του Αντέμη στην ίδια περιοχή

10

11 Φωτ. 11-14 Τα γυριστά και ο κούμος στα Σοπατα.

12

13

14

15 Το μιτάτο στις Κοπράνες Φωτ. 15,16

16

17 Το 1980 με τον αήμνηστο Δημήτρη Πλατύρραχο Φωτ. 17,18 2015

18

19 Φωτ. 19 Το μιτάτο του Νουκαντώνη στου Χαρατσή τη Μουρη

20 Φωτ.20 Το μιτάτο του Μανιαδή στα Σόπατα Στην ίδια περιοχήυπάρχουν ιχνη μιτάτουμε την επωνυμία Τσιμή Κατάλυμα.

21 Φωτ. 21,22Το αναστηλωμένο στο Παρδί

22

23 Το μιτάτο στην Ψηστρα Φωτ.23 1973 φωτ. 24 Σημερα

24

25 Η σταδιακή κατάρευση στο  Ταυκάκι Φωτ 25 1973 Φωτ26 1985 Φωτ 27 2015

26

27

28 Φωτ.28 Το Τυροκέλι σε υπόγειο φυσικό κοίλωμα (Ταυκος) στο Τυκάκι

29 Φωτ.29 Το μιτάτο στο Πευκί

30

31

32

33

34 Φωτ. 34,35 το πάνω και το κάτω καλύβι στσ΄Αρόπρινους

35

36 Φωτ 36 Στο πρέκι μιας θυρίδας στο κάτω καλύβι είναι γραμμένη η φράση ΜΟΝΑΧΟΣ ο ΑντοΝιοΣ ΚΑΠΕΛωΝΗΣ το ΕΤΟΣ  1932 Η φράση αυτή συμπυκνώνει όλες τις αξίες που περιέχονται στα αντικείμενα αυτά και τα καθιστούν ιερά και άξια σεβασμού ανεξάρτητα από αισθητικές η άλλες αξιολογήσεις. Προϊόντα αυτενέργειας, ακάματου μόχθου και επιμονής για επιβίωση σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες αλλά και  υπερηφάνειας και ικανοποίησης από αυτό το ελάχιστο επαρκές.

Αριθμός Προβολών: 25